Bóle stawów: przyczyny, objawy i leczenie

Czym są bóle stawów?

Wraz z kośćmi, mięśniami, powięziami i wieloma innymi strukturami tkankowymi stawy tworzą układ mięśniowo-szkieletowy. Ma on decydujące znaczenie dla ruchomości ciała, a także dla jego stabilności. Według danych Niemieckiego Towarzystwa Bólu układ mięśniowo-szkieletowy należy do najczęstszych źródeł zarówno bólu ostrego, jak i przewlekłego, który nierzadko wynika z chorób stawów.

W przypadku bólu stawów zasadniczo rozróżnia się artralgię i artretyzm   Podczas gdy w przypadku artralgii występuje wyłącznie ból, zapalenie stawów – czyli stan zapalny stawu – zazwyczaj towarzyszą mu inne objawy. Należą do nich w szczególności obrzęki spowodowane gromadzeniem się płynu w stawie, miejscowe przegrzanie, a czasami zaczerwienienie skóry nad stawem. Dolegliwości mogą być związane z ruchem, jak również występować w spoczynku. Ponadto liczba dotkniętych stawów dostarcza ważnych wskazówek diagnostycznych: rozróżnia się dolegliwości monoartykularne (dotyczące pojedynczego stawu) i poliartykularne (dotyczące wielu stawów), co pozwala wnioskować o przyczynach leżących u ich podstaw. 

Najczęstsze przyczyny bólu stawów

Bóle stawów często wynikają z procesów zużycia lub chorób zapalnych. Jednakże istnieją również inne czynniki wywołujące, które mogą się różnić w zależności od wieku, stylu życia i historii zdrowotnej. Przegląd najważniejszych przyczyn:

Zużycie i artroza

Zużycie stawów jest najczęstszą przyczyną bólu stawów, szczególnie u osób starszych. Jest to choroba zwyrodnieniowa, niezapalna, w której chrząstka stawowa stopniowo ulega zanikowi. We wczesnych stadiach ból pojawia się głównie podczas wysiłku, później może występować również w spoczynku lub w sposób ciągły, na przykład w nocy. Typowe są również objawy towarzyszące, takie jak sztywność, ograniczona ruchomość lub odgłosy w stawach (trzeszczenie lub tarcie).

Przewlekłe choroby zapalne

Należą do nich choroby reumatyczne o charakterze zapalnym, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów. W tym przypadku układ odpornościowy atakuje tkanki własnego organizmu, co prowadzi do postępującego niszczenia stawów i utrzymującego się bólu.

Urazy, przeciążenia i nieprawidłowe obciążenia

Ostre bóle w jednym stawie często wynikają z naciągnięć, skręceń lub stłuczeń. Mogą one wystąpić na przykład podczas gwałtownych ruchów, upadków lub uprawiania sportu. Szczególnie narażone są osoby młodsze lub aktywne fizycznie, których stawy są bardziej obciążone w codziennym życiu lub podczas treningu. Jednak również nieprawidłowe obciążenia w pracy lub w życiu codziennym, na przykład spowodowane monotonnymi ruchami, nieprawidłowym podnoszeniem ciężarów lub długotrwałym staniem, mogą przeciążać stawy i powodować ból. Takie dolegliwości pojawiają się zazwyczaj nagle, są ograniczone lokalnie i często można je złagodzić poprzez odpoczynek, chłodzenie lub ukierunkowaną fizjoterapię. Jeśli jednak ból utrzymuje się dłużej lub jest szczególnie silny, należy bezwzględnie zasięgnąć porady lekarza, aby wykluczyć poważne urazy.

Infekcje i choroby zakaźne

Jeśli bakterie dostaną się do stawu poprzez krwiobieg lub rany, może rozwinąć się tzw. zakaźne zapalenie stawów. Jest to stan zagrożenia życia, ponieważ staw może ulec szybkiemu uszkodzeniu. Również infekcje wirusowe, takie jak grypa, COVID-19 lub choroby tropikalne, takie jak gorączka Chikungunya, mogą powodować bóle stawów. Ponadto potencjalnymi czynnikami wywołującymi są infekcje bakteryjne jelit i dróg moczowych. W konsekwencji może rozwinąć się reaktywne zapalenie stawów, w którym dolegliwości (zazwyczaj w stawach nóg, takich jak kolano) pojawiają się z opóźnieniem i częściowo przemieszczają się z jednego stawu do drugiego.

Menopauza

Zmiany hormonalne w okresie menopauzy mogą sprzyjać bólom stawów u kobiet. Podejrzewa się, że w szczególności spadający poziom estrogenu zmniejsza ochronne działanie na stawy i wpływa na gospodarkę wodną organizmu. Jednak z naukowego punktu widzenia teza ta nie została ostatecznie wyjaśniona, jak informuje Orthopädische Gelenk-Klinik 

Inne przyczyny

U dzieci młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów może prowadzić do bólu stawów. Innymi czynnikami wywołującymi są również choroby metaboliczne, takie jak dna moczanowa, leki, zaburzenia krzepnięcia krwi oraz zespół fibromialgii.

Objawy bólu stawów: kiedy udać się do lekarza, a kiedy to nagły przypadek?

Typowe dolegliwości związane z bólem stawów

Bóle stawów mogą objawiać się w bardzo różny sposób. Osoby dotknięte tą dolegliwością zgłaszają między innymi uczucie pieczenia lub kłucia, ale także pulsujący lub tępy ból. W klasyfikacji medycznej ważną rolę odgrywa również moment wystąpienia :

• Bóle początkowe: pojawiają się zazwyczaj rano po wstaniu z łóżka lub po dłuższych okresach odpoczynku
• Bóle wysiłkowe: odczuwalne są przede wszystkim podczas ruchu lub wysiłku
• Bóle spoczynkowe: występują głównie w spoczynku, często w nocy

Zasadniczo obowiązuje zasada: Utrzymujące się lub nawracające bóle stawów powinny zostać zbadane przez lekarza, zwłaszcza jeśli nasilają się lub ograniczają ruchomość.

Sygnały ostrzegawcze: Kiedy należy zasięgnąć porady lekarza?

Nie każda dolegliwość stawowa jest od razu nagłym przypadkiem, ale istnieją objawy, w przypadku których należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Należą do nich na przykład:

• bóle stawów, które utrzymują się przez kilka dni lub nawracają
• narastająca sztywność lub ograniczona ruchomość
• powtarzające się obrzęki pojedynczych lub wielu stawów
• ból, który znacznie utrudnia codzienne funkcjonowanie

W takich przypadkach wskazane jest zbadanie przez lekarza w celu ustalenia przyczyny i rozpoczęcia odpowiedniego leczenia.

Oznaki nagłego wypadku: kiedy konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna

Niektóre dolegliwości związane z bólem stawów mogą wskazywać na poważną lub wymagającą natychmiastowego leczenia chorobę . Należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza (pogotowie ratunkowe/oddziale ratunkowym), jeśli oprócz bólu stawów wystąpi jeden lub więcej z następujących objawów:

• nagły, bardzo silny ból w jednym lub kilku stawach
• wyraźny obrzęk, zaczerwienienie i przegrzanie stawu
• znacznie ograniczona ruchomość dotkniętego stawu
• gorączka, dreszcze, niezamierzona utrata wagi lub obfite pocenie się
• wyraźne ogólne złe samopoczucie
• ból w okolicie klatki piersiowej
• duszności

W takich sytuacjach należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza, aby wcześnie rozpoznać i leczyć poważne przyczyny – takie jak infekcje, ostre stany zapalne lub choroby układu krążenia.

Bóle stawów w palcach: Co kryje się za artrozą dłoni

Bóle palców często dotyczą pojedynczych stawów i wynikają z wczesnych procesów zużycia. U niektórych osób chrząstka stawowa może starzeć się szybciej niż u innych – co sprzyjają czynniki genetyczne lub zmiany hormonalne, na przykład w okresie menopauzy. Ponadto procesy zapalne w organizmie, na przykład w wyniku alergii, nietolerancji lub chorób autoimmunologicznych, mogą wpływać zarówno na częstotliwość, jak i czas trwania dolegliwości. Zasadniczo rozróżnia się trzy formy artrozy palców:

• Artroza Heberdena: Dotyczy stawów końcowych palców
• Artroza Boucharda: Dotyczy stawów środkowych i występuje głównie u osób starszych, przeważnie u kobiet
• Artroza kłykciowa: Dotyczy stawu siodłowego kciuka

Najczęściej dotknięte są stawy końcowe i środkowe palców. Jeśli choroba dotyka jednocześnie kilku stawów palców, specjaliści mówią o poliartrozie palców. W miarę postępu choroby warstwa ochronnej chrząstki w stawie ulega stopniowemu zanikowi. Na powierzchni chrząstki powstają drobne pęknięcia, a oderwane cząsteczki chrząstki mogą gromadzić się w jamie stawowej. Podrażniają one błonę maziową i prowadzą do bolesnych reakcji zapalnych. W zaawansowanych stadiach powierzchnie kości ocierają się bezpośrednio o siebie, co znacznie nasila ból. W reakcji na utratę chrząstki organizm wytwarza zwiększoną ilość tkanki kostnej. W ten sposób powstają typowe dla artrozy palców guzkowate zgrubienia w stawach, które można zaobserwować u większości osób dotkniętych chorobą.

Artroza palców objawia się również innymi typowymi dolegliwościami. Oprócz obrzęku stawów występują zaczerwienienia i bóle, które nasilają się przy obciążeniu. Jednocześnie ruchomość palców stopniowo się zmniejsza. Wiele osób dotkniętych tą chorobą zgłasza również wyraźne dolegliwości w godzinach porannych, zwłaszcza typowy ból początkowy po wstaniu z łóżka. W dalszym przebiegu choroby może dojść do odczuwalnej utraty siły w dłoni. Codzienne czynności, takie jak chwytanie lub podnoszenie cięższych przedmiotów, stają się coraz trudniejsze i często wiążą się z bólem. Uderzający jest również rozkład zachorowań według płci: kobiety chorują znacznie częściej niż mężczyźni. Szacuje się, że około 90 procent pacjentów to kobiety, przy czym choroba u nich występuje głównie w średnim wieku.